Hoe moet ik dit jaar de kou verdrijven?

In normale tijden voel ik het borrelen in juli. En in augustus raak ik lichtjes in paniek. Ik heb nog geen locatie … hoe ziet de wandeling er dit jaar uit … oh nee, iedereen op tijd verwittigen …

Toen Tas stierf, nu bijna vijf jaar (vijf jaar!) geleden had ik het zo verschrikkelijk koud. Een ijzige koude die in mijn botten zat, die niet zomaar weg te krijgen was door een warm bad te nemen of een hete douche. Botten die stram waren en dienst weigerden. Tijdens de uitvaartdienst zat ik te rillen, de storm overspoelde me en ik bevond me in hoog water. Het verdrinken nabij. Na de dienst volgde het groeten van de aanwezigen. Ik merkte dat ik iedereen omarmde en met elke knuffel erbij, kwam er terug warmte in mijn lijf. Toen de eindeloze rij vrienden, familie en kennissen voorbij was had ik graag opnieuw begonnen. Gewoon iedereen rond me heen blijven vasthouden voor nog heel lang. Ik herinner me hoe ik het wou uitschreeuwen … ga niet weg. Blijf!!

Jaarlijks, op het moment dat zijn sterfdatum in zicht kom, voel ik de koude opnieuw opkomen. Bijna onmerkbaar komt ze opzetten. En dan voel ik het borrelen, en raak ik lichtjes in paniek. Ik weet de remedie tegen deze koude. En dat zijn mensen. Mensen die ik graag zie, mensen van vroeger en mensen van nu. Aanrakingen, knuffels en er gewoon zijn voor elkaar. Samen wandelen en nieuwe plekje ontdekken. Toosten op Tas, op het leven en op elkaar. Verhalen delen, het ene nog mooier dan het andere. Elke keer werkte het en liep de warmte die mensen uitstralen zo bij me binnen.

Maar samen wandelen, samen knuffelen en het leven vieren … dat lukt niet dit jaar. Dat mag niet dit jaar. Hoe moet ik dan de kou verdrijven?

Corona is verschrikkelijk. Een slingerbeweging waarin zelf wijze mensen het noorden kwijt zijn. Een nonkel van me zei onlangs ook nog deze ‘als je naar de zee kijkt zijn dat allemaal golven hé: grote en kleine’ . Het is blijkbaar niet gemakkelijk te zien welke impact zo een golf kan hebben, laat staan te voorspellen of een golf groter of kleiner wordt. Of misschien is er zelfs geen golf? Eigenlijk wist ik dat al een tijdje dat golven je kunnen overspoelen, maar soms ook gewoon een golf kunnen zijn. Dat ze onvoorspelbaar zijn.

Vandaag voelen we het allemaal. De één wordt overspoeld, de ander net met zijn hoofd nog boven water. Complexe tijden waar angst, illusie, hoop, onrust en toch ook weer anderen helpen en warmte geven elkaar afwisselen in een veel te hoog tempo. ‘Gebruik je gezond verstand’ is de boutade die ik steeds weer hoor en zelf ook echt wel een aantal keer uitsprak. Alleen, als emotie het overneemt gaat ook mijn gezond verstand er soms aan.

Want straks is die dag daar! Vijf jaar. Vijf jaar! Ze is niet meer zo ijzig, de koude in mijn botten. Ik voel ze wel, en het maakt me dan toch weer angstig en verward.

Ik zal jullie missen! Vrienden van toen en vrienden van nu. Mensen die belangrijk voor me zijn en die warmte schenken. Mensen die normaal gezien komen, en nieuwe vrienden die misschien nog niet eens wisten dat ze erbij zouden zijn. Misschien gaan we wel wandelen, Louise Tuur en ik. Die dag. Wie weet! Het zal een pover alternatief zijn. Zo alleen met ons drietjes. En de plannen moeilijk te maken in mijn hoofd.

Dus dan maar positief toekomst gericht denken. Ook dit gaat voorbij! Daar ben ik rotsvast van overtuigd. En als deze tijd weggespoeld is, dan ga ik iedereen knuffelen! Dan vieren we weer feest, met een fijne wandeling en een uitgebreide toost op Tas, op het leven en op elkaar!

Nele geschreven 4 jaar, 11 maanden en 16 dagen na die verschrikkelijke 8ste september 2015

Tijd heelt, vliegt en laat zijn sporen na.

Louise had het er vorige week over. Alsof ze het voelde dat de tijd alweer aan het vliegen is. Ze had het over die opa die ze nooit zag. Of hoe je iemand kunt missen die je nooit gekend hebt. Ze was er wel al, 10 jaar geleden. Heel klein, weggestoken in mijn buik. Ze was nog maar een begin. Terwijl bij mijn vader het einde naderde. Ik was zo blij dat ik het hem nog kon vertellen. En vreemd genoeg is het voor Louise ook belangrijk dat hij afwist van haar bestaan. Leven en dood, altijd dicht bij elkaar geweest.

Ik vertelde dat ik vermoed dat hij liever een grootvake was geweest dan een opa. Ze proefde de woorden op haar tong: ‘grootvake’, en jij noemde hem ‘vake’? Vreemde woorden vond ze. Gemis tastbaar aanwezig.

10 jaar vandaag! 10 jaar geleden dat we afscheid namen van een milde man, de middelste van zeven (dat was belangrijk voor hem), iemand die zijn portie pech in het leven droeg elke dag opnieuw. Woorden waren belangrijk voor mijn vake. Ik beschouw mijn drang om de wereld, het leven van je af te schrijven als zijn erfenis. Hij deed het ook. Ik herinner me de soms hoogoplaaiende discussies, zijn politieke standpunten en zijn doordachte visie. Maar het belangrijkste vond hij toch verbondenheid, vrienden en familie om zich heen. De mooiste cadeau’s die hij vroeg (want feesten en cadeaus bepaalde hij gewoon zelf) hadden met tijd te maken. ‘Maak tijd voor me’, zei hij dan, kostbaarder bestaat niet. Hoe juist hij daarin was, besef ik nu pas ten volle. De diepe sporen die hij achterliet zijn me dierbaar.

10 jaar vandaag! Hoe heb ik dit eigenlijk gedaan? Elke dag opgestaan en verder gedaan. Soms ging denken niet meer … enkel voelen. Mijn ziel onder mijn arm. Een groot gat. Alles gebroken, gescheurd en verwoest. De tijd heeft dan toch gevoed, geheelt en sporen achter gelaten. Mooie sporen, littekens in mijn  binnenste. Littekens die gekoesterd worden en die gezien mogen worden.

Ik vraag me soms af hoe hij vandaag in het leven zou staan, hoe hij deze corona-crisis zou beleven. Misschien vind ik het ok dat hij dit niet moet meemaken. Maar vooral dat hij het verlies van zijn schoonzoon niet hoefde te dragen. Ze hadden zo hun eigen geheimen, Tas en mijn vader. Spraken soms af zonder dat ik het wist. Vonden elkaar en hielpen elkaar, elk op hun eigen manier. Ik mis ze elk apart en ik mis ze samen.

Vandaag vier ik stilletjes het leven, terwijl het verdriet af en toe naar buiten stroomt. En morgen, morgen sta ik weer op en neem de dag zoals hij komt. Ik zal er van genieten van die dag zoals van elk moment, het is een eerbetoon aan hen voor wie het leven veel te kort was.

Nele – geschreven 4 jaar, 10 maanden en 17 dagen na die verschrikkelijke 8ste september 2015

Barsten in een lock-down

Het begin van de lockdown voelde eigenlijk vertrouwd aan voor ons. Dit is wat we deden met ons gezin net nadat Tas er niet meer was. Terugplooien op onze kern, een te-klein-geworden gezin. Op zoek naar onze wortels, terug hechting zoeken in onze hele kleine wereld. Buiten, kwam ik enkel voor essentiële verplaatsingen, weggestopt achter een dikke trui met kap over mijn hoofd. Ik zie heel wat paralellen. Ik heb die eerste lock-down (weet zelf niet zeker of ik die wel koos) ook heel mijn huis verbouwd, wanhopig op zoek naar een thuis. Ik was hier aan het behangen, schilderen en kleine klussen aan het doen. Ik werd ook bewust van hoe kleine dingen belangrijk zijn. De kinderen en ik groeiden naar elkaar. In het begin van de lock-down dacht ik zelfs even – kijk de buitenwereld voelt nu een beetje wat we toen voelden.

Alleen, ik was er net uit! Echt! Ik was uit mijn kot gekomen en toen duwde de buitenwereld me er weer in. Even slikken toch, zelfs lichte paniek. Ik kan niet nog eens in lock-down!

Tijd heelt alle wonden zegt het spreekwoord. Ik denk niet dat het tijd was, het waren de mensen rondom mij die me hielpen om eruit te komen. Want tijdens die hele lange jaren waren het de anderen die me uitdaagden en inspireerden. Kleine barsten in mijn zelf gekozen lock-down, in het pantser dat we op één minuut rondom ons hadden gebouwd. Sommigen zachtjes en anderen beukten er los doorheen. Bloemen werden geleverd, de kinderen kregen kleine attenties, brood aan de achterdeur en soep op de stoep, mensen belden en vrienden die ik soms 10 jaar niet zag stonden aan mijn deur. Ze luisterden elk vanuit hun unieke plek naar mijn verhaal. Niet in het minst hier op deze blog, waar ik hartverwarmende reacties kreeg. Naast het luisteren was er ook het menselijk contact. Een knuffel of een kus. Want als woorden niet meer lukken zijn er nog altijd aanrakingen. Een groot verschil tussen de eerste en de tweede lock-down.

Deze zorgde voor uitdagingen om niet in een isolement te geraken, voor heel veel mensen, ik voel het ook. Ik heb dialoog nodig om te kunnen denken, gesprekken om vooruit te geraken, uitdagingen om ideeën bij te sturen, aanrakingen om te voelen dat ik leef. Ik voel het vandaag des te meer!

En alhoewel ik de hele tijd bleef werken (uitdagingen genoeg op dat vlak) voel ik ook daar een tekort. Op online meetings alleen kan ik niet teren. Ik heb dat gesprekje op de gang aan de koffie nodig om nog eens te checken waarom iets gezegd werd, of dat persoonlijk contact om in een coaching te voelen dat een boodschap over kwam. Snelle werkafspraken maken zijn niet meer voldoende, dat lukt maar voor even.

Dus ik ben blij met de kleine barsten in deze tweede lock-down, ze komen niets te vroeg. En al is het een uitdaging met twee kinderen waar er maar eentje opnieuw van start, ik zal op veilige afstand weer eens aan de koffie blijven plakken of aan de lift een klapke doen op het werk. Ik open toch weer een veilige afstand praatje in de tuin en zoek een bubbel met vriendinnetje voor Louise.

Toen ik de eerste keer alles in pauze zette, duwde ik vruchteloos op rewind. Vandaag duw ik op forward en hoop dat de pauzeknop het begeeft. Ik hoop dat dit virus snel voorbij raast om niet meer terug te komen. Ik hoop het voor ons allemaal, en in tussentijd kunnen we barsten maken in isolement met berichtjes en bloemen, brood aan de achterdeur en soep op de stoep.

Nele – geschreven 4 jaar, 8 maanden en 9 dagen na die verschrikkelijke 8ste september 2015

Eigenlijk moeten we ook elke dag een minuut stilte houden

Mijn kinderen en ik in ons kot. We keken dit weekend samen naar het journaal. ‘Relatief weinig doden in Duitsland’ horen we. Tot het getal valt. ‘Weinig?’ Is de reactie naast me, luid en duidelijk. Twee minuten later een beeld van een koppel dat trouwt, helemaal alleen. ‘Hoe erg is dat’ zegt de ene. ‘Ze kunnen later nog feesten!’ zegt de andere. De getallen zijn gepasseerd.

Ik zit in mijn kot en word terug gekatapulteerd naar al die momenten dat ik afscheid nam. Van mijn moeder, van mijn vader, van Tas.

Bij mijn moeder was het afscheid groot, bijna groots in mijn beleving. Theatraal als mijn vader was vol symbolen. Wij, de kinderen die niet konden stoppen met huilen. Liedjes vol betekenis, elk woord die vooraan in de kerk werd gedeclameerd maakte het verdriet groter en snijdender. Maar oh, gruwel, stel je voor dat dat niet kon doen.

Bij mijn vader besloten we om het groeten vooraf te doen, zodat we nadien konden verdwijnen als het verdriet niet meer van onze gezichten kon weggeveegd worden. De dienst vol respect voor mijn diep gelovige vader en al zijn vrienden met en zonder geloof. Mooie verhalen werden gedeeld om te koesteren in de jaren nadien. Na het afscheid kon ik niet mee met de rest van de familie, ik werd getrokken naar al die aanwezigen die ik nog niet zag en bij wie ik warmte zocht en vond. Maar oh, gruwel, stel je voor dat dat niet kon. 

Bij Tas had ik koud, ijskoud. Mijn botten waren doordrongen van een ijzige pijn die me helemaal verlamde. Woorden als troost om naar te luisteren en om uit te spreken. Zwarte, diepe rauwe rouw die elke betekenis uit mijn leven zoog. Bij het groeten stond ik alleen, maar ik voelde iedereen die passeerde. Beetje bij beetje voelde ik warmte terugkeren. De leegte werd gevuld door de aanwezigheid van massaal veel vrienden, kennissen, familie en dierbaren. Maar oh, gruwel, stel je voor dat dat niet kon.

De cijfers passeren, elke dag opnieuw. Mooi opgedeeld per land en sinds kort ook per regio. We weten nu de plekken die harder werden getroffen dan andere. Harder? Iedere dode vandaag is er één teveel. Iedereen die sterft, zelfs al is het niet van corona krijgt niet het afscheid dat hij of zij verdient. Iedere achtergeblevene staat er alleen voor.

In elk boek, van elke rouwtherapeut (en geloof me ik las en hoorde er velen), vertelt hoe belangrijk dat afscheid is. Elke weduwe of weduwnaar waarmee ik hierover sprak, laat weten hoe levensnoodzakelijk afscheid nemen is als je nadien ook maar een beetje wil overleven om wie weet ooit weer te leven. Vandaag wordt dat zoveel mensen ontnomen en het enige dat ik kan bedenken is: wat een gruwel.

Fijn dat we voor de kinderen op berenjacht gaan, nog fijner dat we elke dag applaudisseren voor zij die in de zorg voor ons zorgen. Kunnen we dan ook even denken aan al diegenen die nu zo gruwelijk afscheid nemen.

Stel dat we elke dag 1 minuut stilte voor hen houden. Hoe sterk zou dat zijn? Stel je voor, we doen het met z’n allen om 19u. Uit respect voor zij die het niet haalden, uit steun voor zij die achterbleven zonder afscheid.

Nele – geschreven 4 jaar, 6 maanden en 22 dagen na die verschrikkelijke 8ste september 2015.

Ik weet mijn kracht te vinden.

Lang geleden dat ik hier was. Ik twijfelde zelf even om deze blog af te sluiten. Na meer dan 4 jaar merkte ik dat de titel en de ondertitel kan omgedraaid worden. Het overspoeld worden maar af en toe eens.

‘An unexamined live is not worth living’ leerden we van Socrates. Ik denk veel na over mijn leven, en de betekenis ervan. Net na de dood van Tas was ik gebroken, dreigde ik soms te verdrinken in de waanzinnige golven van verdriet die me overspoelden op onaangekondigde momenten. Soms wou ik gewoon breken, zodat de wereld kon zien wat een waanzin die gevoelens waren. Dat gebeurde echter niet. Geen enkele keer echt. Ik bleef recht staan en vond kracht in mezelf, ondersteuning van mijn omgeving, in mijn sterk netwerk en vond waarden die belangrijk waren.

Ik ben niet rijker zonder Tas, in tegendeel ik ben nog steeds armer. Maar ik ben wel sterker. De veerkracht in mezelf weet ik te vinden, mijn vrienden spreek ik gemakkelijk aan als het moeilijk dreigt te worden en vooral die waarden waar ik voor wil staan zijn een steun elke dag opnieuw.

Iets meer dan 4 jaar hangt hier nu een blaadje uitgescheurd uit een tijdschift aan de radiator. ‘Enjoy the little things, because one day you look back and realize they were the big things’. Dat doe ik! Ik vertraag vaak, kies dan toch weer om minder te werken, ga op zoek naar geluk en liefde en geniet ervan met volle teugen. Schoonheid zien en apprecieëren is er ook eentje. Verse bloemen in mijn huis. Een mooi boek of gewoon een opgeruimd huis. Mooie momenten vieren, herinneringen koesteren. De belangrijkste blijft echter de ‘liefde’. Graag zien staat met stip op nummer 1. Ik zeg het vaak tegen mezelf: belangrijke zaken belangrijk houden en die kleine ongemakken zijn gewoon maar bijzaak. Genieten van elk mooi gebaar, van elke telefoontje, elke aanraking en elk klein berichtje. Ik omschrijf het graag als leven in extra-time.

Ik voel nog wel eens de vervreemding van het eerste jaar waar ik met verbazing keek naar de wereld die andere dingen belangrijker vond. Een wereld die voorbijraasde en waar prestatiedrang, geldingsdrang en kleine futuliteiten op nummer 1 stonden. Een wereld waar ik me niet meer in thuis voelde. Langzaamaan vond ik mijn weg terug naar de wereld, maar ik weigerde mijn waarden los te laten en vond in die zoektocht zoveel mooie mensen die ook zo keken.

Vandaag, in corona-tijden, zie ik de vervreemding toeslaan bij zovelen. Zie ik hoe mensen vertragen, hoe ze op zoek gaan naar hun eigen krachten. Hoe ze anderen nodig hebben als ondersteuning (die whatsapp-groepjes zijn zo belangrijk!!).  Hoe mensen op zoek gaan naar hun persoonlijke waarden en naar gedeelde waarden. Hoe belangrijke zaken belangrijk worden. Hoe de kleine dingen voorrang krijgen.

Ik weet uit ervaring dat we kracht hebben om dit te overleven. Want het wordt overleven, al weet ik ook uit ervaring dat na overleven, leven ook wel weer komt. En we zullen niet rijker worden, maar armer. Er zullen mensen zwaar getroffen worden. Maar misschien worden we met z’n allen wel sterker.

In tussentijd wens ik jullie veel sterkte en hoop dat jullie kracht vinden.

Nele – geschreven 4 jaar – 6 maanden en 13 dagen na die verschikkelijke 8ste september 2015

Mag ik alsjeblieft verdrietig zijn?

Pijn en verdriet zijn bijna niet te vatten. We doen schamele pogingen met woorden en muziek. We proberen het te grijpen in kunstwerken en toneelstukken. We slagen er maar half in om datgene wat we voelen te uiten. En toch!

Ik merk het elke dag opnieuw, het is zo waanzinnig belangrijk om het te proberen. Om te blijven zeggen datgene wat we maar niet uitgelegd krijgen. Honderden keren opnieuw. Maar hoe moeilijk is dat? Hoe zet je gemis om in woorden als je moet graven naar herinneringen? Louise worstelt ermee, en ik schiet hopeloos tekort om haar op weg te helpen.

Het mag ook niet van onze maatschappij. We leerden dat we de ander geen pijn mogen doen en dus vanuit dat graag zien, duwen we de pijn en het gemis zo ver mogelijk weg. Alleen …. het is niet weg. En er niet kunnen over babbelen zorgt dan voor hoofdpijn en buikpijn. Hoe mooi zou het zijn als we dat eens leerden! Vandaag is het een geschenk als iemand nog eens praat over Tas met Tuur of Louise. Maar zelfs kinderen zeggen: ik ga niet praten over die dode papa want dan doe ik pijn. In mijn ideale wereld draaien we dat om en geven we elkaar de ruimte om boos te zijn, om frustraties te voelen en ja om te huilen van verdriet.

Ik zie mensen die jaren nadat ze iemand verloren worstelen met gemis dat ze niet onder woorden krijgen. Verdriet dat zich nestelt in de kleinste stukjes van hun zijn en hen zo volledig uit evenwicht haalt. Ik hoor een lotgenoot vol frustratie omdat haar dochter op haar verjaardag, waar ze nota bene waanzinnig haar best deed om er een topdag van te maken, toch uit dat ze verdrietig is. In mijn wereld is dat de definitie van een topdag. Geluk en verdriet … heel dicht bij elkaar en dan nog eens ruimte krijgen om dat te mogen zeggen. Zomaar mogen huilen. Ik hoor een collega die vraagt hoe het gaat en erbij zegt … mag wel eens slecht gaan hé! De meeste van mijn collega’s weten niet hoe ze daaraan moeten beginnen. Ik weet het wel, gemakkelijker als alles gewoon goed gaat. Maar mogen we alsjeblieft soms eens verdrietig zijn?

En toen kreeg ik een berichtje van een vriend. Gisteren te diep in het glas gekeken. ‘Ik ben aan het sterven.’ schreef hij. En ik glimlachte en antwoordde: ‘Je bent aan het leven! Geniet van je heerlijke kater. ‘ Geen idee of dat laatste helend was.

Nele – geschreven 4 jaar, 3 maanden en 3 dagen na die verschrikkelijke 8ste september

Pablo Picasso



Als de storm gaat liggen

Hoe gaat het nu met jou? Een vraag die ik af en toe te horen krijg. Nog niet zo lang geleden vond ik dat een gruwelvraag. Toch voelt het nu niet meer zo. Tijd, … dan toch geholpen. Vandaag op de bots kwam ik weer iemand tegen die het opmerkte: wat lang geleden dat je iets schreef. Zou het er iets mee te maken hebben?

Kan het dan toch? Dat als de storm wat gaat liggen … we verder leven zonder hem? Klopt niet helemaal die zin, ik leef verder met hem. Soms zit Tas diep verscholen, soms gewoon zichtbaar aan de oppervlakte. Alleen het is geen overleven meer. Ik durf terug zeggen dat ik leef.

Hoe gaat het nu met jullie? We hebben ze gevonden, die manieren om te leven. Gewoon al lachend tegen Tuur: echt dat heb je van je papa! Of mmm Louise hij is helemaal trots op jou. Zomaar gewone conversaties geworden zonder tranen. Praten over dood, want dat is deel van ons bestaan.

Hoe gaat het nu met jullie? Super. Ik heb veerkrachtige en zelfredzame kinderen. Ze zorgen voor elkaar. Genieten van hun vrijheid als ze eens alleen thuis moeten blijven. Weten de weg naar huis en kunnen perfect omgaan met de flexibiliteit die ik hun vraag. Ze maken zelfs soep voor ik thuis kom in onze nieuwe soepmaker. Elk om beurt, want het is geen opgave, nee hoor soepmaken is fijn.

Hoe gaat het nu met jou? Goed, heel goed zelfs! Ik heb een nieuwe job. Tja, nieuw? Nu toch ook al een halfjaar. Tijd blijft vreemd, is dat dan lang of kort? Geen flauw idee, afhankelijk van hoe je het bekijkt. Niet evident, voltijds, vol uitdagingen ook, … maar ik geniet van het nieuwe, van het bijleren, van het netwerken, van het verkennen van nieuwe sectoren, van het omdraaien van problemen naar mogelijkheden. De ene dag al wat meer dan de andere.

Hoe gaat het nu met jou? Heel goed. Ik heb de techniek aan mijn kant en in online shoppen was ik altijd al goed. Voor alles bestaat een app! En ik ben fan. Want op die babysitapp vind ik zelfs iemand overdag voor mijn zieke dochter, en de boodschappen voor morgen die deed ik net al online.

Hoe gaat het nu met jullie? Goed! Fijn! We weten wel dat eb en vloed deel zijn van ons bestaan. Maar we leven. We voelen het tot in de kleinste vezels. Tot daar waar het gemis en het verdriet ook zitten. Een bestaat naast elkaar!

Zoals een vriendin van Tas me dit weekend meegaf: dit is wat hij zou willen. Dat jullie leven!

Nele, geschreven 4 jaar en bijna 2 maanden na die 8ste september 2015.

In stukken

De eerste weken na de vakantie, ik zal er nooit aan wennen. De kinderen weer een klas hoger, herinneringen die me parten spelen. Terwijl de avond valt denk ik aan onze vakantie. Ze was in stukken dit jaar, verdeeld over Frankrijk, Spanje en Nederland. Niet slecht zie ik je denken. Was het ook niet! De scherpe randen van het gemis zijn wat afgerond en ik genoot van alles wat de vakantie ons te bieden had. Onze vakanties werden extra gekruid door de aanwezigheid van vrienden en ook wel wat wijn. Vriendschap het gaat niet alleen over wat ik voel voor hen, maar ook hoe zij mij doen voelen. Deze vakantie voelde ik me welkom, begrepen en ik mocht zo af en toe in stukken vallen.   

In het naar huisgaan vergezelde de avondzon ons. Vanuit Frankrijk glinsterden de zonnebloemen als goud. Na Spanje een koele lucht vol weemoed en in Nederland zagen we de zon langzaam ondergaan in de betoverende Efteling.  De schemering, net voor het hemellicht verdwijnt is het moment waarop de melancholie boven komt drijven. Stiekem hou ik van die momenten, waar mijn stukgeslagen hart tastbaar is. Dan ben ik dicht bij hem, en neem ik denkbeeldig zijn hand in mijn hand.

Beetje bij beetje zijn die stukken van mijn hart opnieuw in elkaar gepuzzeld. Er was lijm voor nodig, veel lijm. Mijn zusje en mijn broer, niet in het minst mijn kinderen, en al die lieve vrienden … Hun lijm is als goud. In het Japans bestaat er een naam voor. Kinstugie, de schoonheid van imperfectie.

Soms komen er nog stukken terug los,  want o god, wat mis ik hem. Maar ik weet de lijm te vinden.  En toen merkte ik dat (hmm dat omdenken ook) mijn hart groter geworden is. Er is plaats voor meer. Veel meer. Meer vriendschappen, meer ontmoetingen, en wie weet ooit…

Voor altijd   

Met ergens in mijn achterhoofd de dood als blindganger ben ik graag zo grondig mogelijk hier. Met beide voeten op een stukje aarde het leven vierend, waarin van dag tot dag boven in mijn brein, onmetelijk magazijn, zelfs de kleinste dingen zich verzamelen. Duurzaam en houdbaar tot onzekere datum.

Natuurlijk ooit, vroeg of laat toch een keer overschreden. Maar voor altijd wél geweest.

Theo Olthuis (1941)

Nele – geschreven 4 dagen voor het vierde jaar dat het 8 september is (tijd – vriend en vijand) 

t

Een dag te laat, want gisteren lukte niet.

Elk met ons geschenk: een krant – de Vaderdag -editie, een zelfgedraaide tas en een nog snel gerepareerde kaart op weg naar jouw plek … voor vaderdag. In de wagen zit ieder op zijn plekje, ieder in zijn rol. Stille en wat luidere tranen. We laten ze, want ze zijn vandaag helemaal juist en gepast.

We zijn alleen op het kerkhof. Troosten is niet aan de orde, want in het nu van het moment is verdriet het enigste juiste gevoel. Het geven van cadeautjes zonder een blij, verraste blik is moeilijk. We doen het toch en staan lang bij jou en bij de leegte die je achter liet.

Op het verlaten kerkhof tikt de regen zachtjes. Tuur rent met zijn kap over zijn hoofd achter een konijntje aan. De leegte achtervolgt hem ongetwijfeld. Het mag! Hij laat de leegte rennen. Hij weet wel, dat het gemis uiteindelijk wint. Ook dat mag! Hij is al groot en kan het aan, verliezen.

Louise blijft nog even, met haar armen rond me heen, luistert ze naar de regen en we voelen het diepe gemis in elke vezel van ons lijf. Samen zijn we dicht bij elkaar en in die nabijheid staren we wezenloos naar de leegte die je achterliet.

Bewust en toegelaten verdriet. Het maakt ons, vreemd genoeg, sterk. Al willen we liever niet sterk hoeven te zijn, Tas. Als we mogen kiezen, Tas, dan kiezen we voor een gewone Vaderdag, dan vierden we het gisteren, gewoon met jou erbij!

Nele – geschreven 3 jaar, 9 maanden en 2 dagen na die verschrikkelijke 8ste september 2015

Overleven in een welvaartstaat.

Het overkwam ons, als een bliksem die plots insloeg. En opeens, onvoorbereid, veranderde mijn statuut. ‘Weduwe’, zo sta ik nu in de boeken van de staat omschreven. Je kan het niet eens kiezen in facebook, en ‘it’s complicated’ dekt al helemaal de lading niet. Het verdriet en de onwezenlijke werkelijkheid drong diep binnen in de krakende botten van mijn lijf en tot in de kleinste plekjes in mijn hersenen. Terwijl ik, die eerste jaren probeerde te overleven werd ik overvallen door de papiermolen van de staat, en de wijzigingen in de wetgeving van de laatste jaren. En toen maakte ik kennis met het overlevingspensioen. (De titel is alvast goed gekozen.)

Op zoek naar steun, kwam ik hen tegen, die anderen, die gelijken, die lotgenoten. In percentages uitgedrukt zijn we verwaarloosbaar, slechts 1% van de leeftijdscategorie 18- tot 59-jarigen zijn weduwe of weduwnaar. In absolute cijfers schrik je toch even: 24.347 vrouwen en 7.348 mannen met ongeveer de helft inwonende kinderen. Meer dan 30.000 verhalen en die zijn allemaal zwaar om te dragen.

‘We leven in een welvaartstaat.’ zo werd me ooit geleerd op de schoolbanken toen ik maatschappelijk werker studeerde. Die schoolbanken, dat is al enige tijd geleden, … die welvaartstaat … het voelt alsof dat ook al enige tijd geleden is. De vele verhalen die ik al aanhoorde en las, vertellen een ander verhaal. Jonge mensen, op de drempel van hun geluk die een huis huurden, anderen die en povere schuldsaldo-verzekering hadden of hoogoplopende ziekenhuiskosten, … Vaak jarenlang met een 2-verdienmodel braaf belastingen afgedragen voor diegenen die het even wat moeilijker hebben, tot jezelf … De frustraties (omwille van de nieuwe wetten en regels, omwille van de financiële moeilijkheden) bovenop het verdriet, het verdriet van onze kinderen en het dagelijkse gevecht om terug evenwicht te vinden in een rusteloze tijd, helpen ons niet verder.

We delen onze frustraties, ons verdriet, onze wanhoop en ook de hoop dat het anders kan. Uiteindelijk bundelden we alles en kwamen tot een voorstel: hoe het anders kan, en beter, en (niet onbelangrijk) niet eens zoveel duurder. Dus ‘en wie gaat dat allemaal betalen?’ is hier echt niet van tel! Deze boodschap is dan ook voor onze opperste leidinggevenden, namelijk onze (nieuwe) regering. Hieronder vind je een situatieschets, een beetje geschiedenis en haalbare voorstellen. De penhouder van dit alles is Evi die ODOS vzw (ouders die opnieuw starten) oprichtte. En helemaal onderaan vind je een petitie, … ! Wil je helpen iets te veranderen? Dan is dit je kans!

Sinds 1 januari 2015 werd het overlevingspensioen hervormd. Het vroegere systeem ging ervan uit dat getrouwde vrouwen van het gezinsinkomen van hun man konden genieten. Door de weduwen van een overlevingspensioen te voorzien, verving de staat de functie van kostwinner.

Echter zijn in de huidige samenleving meestal beide partners actief op de arbeidsmarkt. De zeer beperkte cumulatie van het overlevingspensioen met beroepsinkomsten veroorzaakte een werkloosheidsval bij de overlevende echtgenote. Zij koos vaak voor de zekerheid van een overlevingspensioen boven betaalde arbeid. Een grote nadeel hiervan is dat de vrouwen zelf geen pensioenrechten meer opbouwen.

Nieuwe systeem

De nieuwe pensioenreglementering voor werknemers telt twee uitkeringen voor de langstlevende echtgenoten:

  • het overlevingspensioen
  • de overgangsuitkering

Het is enkel het leeftijdscriterium dat bepaalt welke van de twee uitkeringen wordt toegekend aan de langstlevende echtgenoot en dit meer bepaald door de leeftijd die de langstlevende echtgenoot bereikt heeft op het ogenblik van het overlijden van zijn echtgenoot/echtgenote. Die leeftijd was 45 jaar bij het invoeren van het nieuwe systeem en wordt geleidelijk aan opgetrokken tot 55 jaar tegen 2035.

De duur van de overgangsuitkering, die tijdelijk is, bedraagt ofwel 24 maanden (voor wie kinderen heeft), ofwel 12 maanden (voor wie geen kinderen heeft). De overgangsuitkering kan onbeperkt worden gecumuleerd met andere inkomsten.

Nadelen

De argumentatie dat het oude systeem een inactiviteitsval was voor weduwen die nog de leeftijd hebben om te werken, is een zeer valabel argument. Echter heeft de overgangsuitkering zoals die vandaag toegepast wordt een aantal ongewenste neveneffecten.

Het belangrijkste nadeel is dat er een brutobedrag betaald wordt, wat maakt dat de belastingen achteraf torenhoog kunnen zijn. Bovendien wordt het belastbaar inkomen kunstmatig verhoogd en valt men uit de boot bij de toekenning van bijvoorbeeld een studiebeurs of sociale lening.

De grootste bezorgdheid van iedere ouder is het welzijn van hun kind(eren). Dat is bij alleenstaande ouders die hun partner verloren niet anders. In tegenstelling tot bij een echtscheiding of relatiebreuk waar in principe beide ouders moeten blijven bijdragen in de kosten van de opvoeding, staan deze ouders er financieel echt alleen voor. Ook het systeem van kindergeld werd gewijzigd, in het nadeel van weduwes en weduwnaars, wat opnieuw een slag in het gezicht was.

Het verlies van een partner op jonge leeftijd is zwaar om dragen. Je kind(eren) die hun ouder verliezen zien lijden en hen steunen, is nog vele malen zwaarder. Daarbovenop komen dan nog de zorgen rond administratie en financiën. Die laatste zorgen zouden we graag verlichten met 10 concrete en constructieve voorstellen, waarvan de meeste geen grote budgettaire impact hebben, maar waarvoor wel enkele wetswijzigingen nodig zijn.

  1. Maak de overgangsuitkering en het overlevingspensioen onbelastbaar, dus uitbetaling van een nettobedrag en niet langer een brutobedrag.
  2. Verlenging van de termijn van de overgangsuitkering: een bedrag voor ouders zolang de kinderen studeren.
  3. Voor kinderen geboren voor 1 januari 2019 en waarvan de ouder overleed voor 1 januari 2019: behoud van wezenbijslag zolang ze gerechtigd zijn op kinderbijslag, ongeacht de gezinssituatie voor het bedrag waarop ze binnen het groeipakket recht zouden hebben.
  4. Voor kinderen geboren voor 1 januari 2019 die hun ouder hebben verloren of zullen verliezen na 1 januari 2019: toekenning van het bedrag volgens het oude systeem (368,03 euro) zonder leeftijdstoeslagen. Vanaf het ogenblik dat de langstlevende ouder opnieuw samenwoont, overgang naar het groeipakket.
  5. Niet opgenomen ouderschapsverlof door de overleden ouder overdraagbaar maken naar de langstlevende ouder.
  6. Uitbreiding van het rouwverlof bij overlijden van een partner van 3 naar 10 dagen, waarvan 5 dagen vrij te kiezen gedurende het jaar na overlijden.
  7. Tijdelijke vermindering van de onroerende voorheffing voor woningeigenaars of huursubsidie voor huurders met jonge kinderen.
  8. Tussenkomst voor mensen die niet aan een schuldsaldoverzekering geraken, voor 50% en enkel op een eerste eigendom.
  9. Betere ondersteuning bij rouwverwerking.
  10. Betrek ervaringsdeskundigen en organisaties bij het uitwerken en uitvoeren van het beleid.

We zagen wel eens tegen elkaar, wij lotgenoten, … We vinden het allemaal wel eens heel erg oneerlijk, wij lotgenoten,…. Maar we gaan ook op zoek naar hoe we kunnen overleven. Om – wie weet – op een dag weer de stap naar leven te kunnen zetten. Als we daarvoor tijd krijgen en de ondersteuning die een welvaartstaat zou moeten geven, wie weet … wat we dan nog allemaal kunnen bereiken.

De volledige tekst kan je lezen via: https://www.odos.be/beleidsvoorstellen
De petitie kan hier je tekenen. Op dit moment hebben we 999 handtekeningen, dat kan meer. Veel meer!

Nele – geschreven 3 jaar, 8 maanden en 3 dagen na die verschrikkelijke 8ste september.